نسخه چاپی ارسال به دوستان


فیروزه جدید


  
بچه‌های فقیر اندرسون
رضا جوان  ۱۳۸۶/۰۷/۰۵
بررسی نگاه اندرسون به مقوله فقر

«زندگی من بهترین تفسیر نوشته‌هایم است»
هانس کریستیان اندرسون
 
هانس کریستیان اندرسون در سال 1805 در خانواده­ای کوچک و فقیر به دنیا آمد. پدرش کفاش بود اما عاشق کتاب و اهل مطالعه. مادرش از خانواده­ای تنگ دست بود که در کودکی به گدایی فرستاده می­شد و حالا سعی میکرد تک فرزندش گذشته­ی او را تجربه نکند.
اندرسون اگرچه این شانس را نداشت که در خانواده­ای مرفه به دنیا بیاید، اما پدری داشت که به هنر علاقه­مند بود. خود او می­گوید: «می­گفتند که در اولین روزهای تشریف فرمایی­ام پدرم کنار تخت می­نشست و در حالی که من جیغ می­کشیدم، او آثار هولبرگ را می­خواند» و یا «روزهای یک‌شنبه برایم انواع دورنماها، تماشاخانه­ها و عکس برگردان­ها را می­ساخت و قطعه­هایی از نمایشنامه­های هولبرگ و قصه­هایی از هزار و یک شب می­خواند.»
اندرسون در جزیره فونن در دانمارک به دنیا آمد و در سه سالگی شاهد حمله اسپانیا به زادگاهش بود. کودکی اندرسون اگر چه در فقر گذشت اما هیچ‌گاه طاقت‌فرسا نبود. او در چهارده سالگی به کوپن‌هاگ – پایتخت دانمارک – سفر کرد. در کوپن‌هاگ عضو کوچکی از یک گروه تئاتری باله شد اما اندکی بعد از آن گروه اخراج شد. مدتی شعر گفت اما شعرهایش هم مورد توجه واقع نشد. پس از آن دوستان با نفوذی در پایتخت پیدا کرد که برای تکمیل تحصیلات ناقصش او را در مدرسه­ای ثبت‌نام کردند.
او در سال 1829 اولین کتابش را با عنوان شمارش یک پیاده‌رو منتشر کرد. پس از آن به طور منظم کتاب‌هایی منتشر کرد. در ابتدا کتاب‌هایی که برای بزرگسالان نوشته بود و به نظر خودش مهم­تر از فانتزی­هایش بود، اما به مرور زمان دریافت که همین داستان­های عامیانه وجوه پایدارتری از زندگی بشری را در خود دارد. این امر دو پیامد داشت: نخست آن‌که دیگر داستان­هایش را به عنوان سرگرمی­هایی مختص کودکان در نظر نمی­گرفت و دوم آن‌که به جای بازگویی قصه­های سنتی، نگاشتن داستان­های خود را آغاز کرد.
طرح از سید محسن امامیاناز معروف­ترین افسانه­های اندرسون می‌توان به «جوجه اردک زشت»، «لباس نو امپراطور»، «پری دریایی کوچک»، «دختر کبریت فروش» و «بند انگشتی» اشاره کرد. از اندرسون آثار زیادی به جا مانده که از آن جمله می‌توان 157 داستان، 800 قطعه شعر، 6 رمان، زندگی‌نامه خود نوشت، سفرنامه­های بی­شمار و تعدادی اثر نمایشی را نام برد.
در اوایل سال 1846 ترجمه­ی داستان­های او به انگلیسی آغاز شد. از آن پس کتاب­های متعدد، آوازهای هالیوودی و انیمیشن­های دیزنی به شهرت او افزود. در ایران اولین ترجمه از داستان­های او در سال 1310 انجام شد. قصه­ی «سرو چه می­گفت» اولین داستانی بود که به فارسی برگردانده شد و اصل آن اکنون در موزه هانس کریستیان اندرسون در دانمارک موجود است. پس از آن «قوهای وحشی» در سال 1314 ترجمه شد.
 در یک نگاه ساده داستان­های اندرسون را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد:
الف: داستان­هایی بر اساس جان‌بخشی به اشیاء.
ب: روایتی ساده از زندگی یک نفر؛ تنها با توجه به یکی از ویژگی­های انسانی او.
ج: داستان­هایی از کاخ‌نشینان و پادشاهان.
جز در گونه اول می­توان عنصر فقر را در بسیاری از داستان­های اندرسون دید. او که در بسیاری از داستان‌هایش متأثر از دنیای پیرامون خود است، فقر را به گونه­ای زیبا و شاید گاهی ناخودآگاه در آثارش پی می­گیرد. فقر در داستان­های اندرسون گاهی سوژه اصلی و نقطه محوری پی‌رنگ است و گاهی تنها به عنوان پس‌زمینه و وسیله­ای برای فضا‌سازی به کار می­رود. به عنوان نمونه در داستان معروف «دختر کبریت‌فروش» فقر محور داستان است و حوادث داستان بر محور تنگ‌دستی دخترک می­چرخد. «سوز سرما قیامت می­کرد، برف می­بارید و هوا رو به تاریکی می­رفت. آخرین شامگاه سال بود، شب سال نو. در این هوای سرد و تاریک دخترکی در خیابان می­پلکید. یک لا قبا و پا و سر برهنه بود. از خانه که آمد بیرون دمپایی پایش بود؛ اما برایش خیلی بزرگ بود، راستش دمپایی­ها مال مادربزرگش بود.» در همین چند خط آغاز داستان اندرسون به زیبایی تهی‌دستی شخصیت اصلی داستانش را به خواننده نشان می­دهد و بعد با جمله: «می‌ترسید برگردد به خانه، چون یک دانه کبریت هم نفروخته بود و نگران بود احتمالاً از پدرش کتک بخورد» زمینه را برای اتفاقات اصلی داستان فراهم می­کند.
در داستان «خوک برنزی» هم اندرسون به قصه­ی پسری می­پردازد که هر روز به گدایی فرستاده می­شود. او پسرک را این‌گونه توصیف می­کند: «گرسنه و تشنه بود؛ و با آن که تمام روز دست کوچکش را به گدایی دراز کرده بود، کسی یک پول سیاه هم کف دستش نگذاشته بود» در این داستان هم او فقر را به عنوان سوژه اصلی داستان انتخاب کرده و بعد با پرداختی زیبا آن را پرورانده است.
در داستان «پادشاه نابکار» برخلاف دو داستان گذشته اندرسون از فقر به عنوان عنصری برای تقویت فضا‌سازی استفاده کرده است:‌ «چه بسیار مادرهای یک لاقبا، که کودکان برهنه­شان را به بغل داشتند، سعی می­کردند در پس دیوارهای فرو ریخته و به دود آغشته که روزگاری خانه­شان بود پنهان بشوند.»
فقر و تنگ‌دستی مردم در این داستان موضوع اصلی نیست، بلکه بیان فقر و نشان دادن زندگی سخت مردم، کمک می­کند تا خواننده تصویر بهتری از ظلم و بی­رحمی پادشاه در ذهن داشته باشد.
در داستان «خوک‌چران» نیز اندرسون به شاه‌زاده­ی فقیری می­پردازد که قصد ازدواج با دختر امپراطور را دارد. فقر شاهزاده در این داستان تنها زمینه‌ساز برای اتفاقات اصلی است؛ به همین جهت نویسنده وقت زیادی برای توصیف این فقر صرف نمی­کند و تنها با جمله: «در گذشته­های خیلی دور، شاه‌زاده­ی فقیری بود که از مال دنیا یک قلمرو داشت و با این که قلمرو‌ش زیاد بزرگ نبود، می­شد در آن مراسم عروسی برگزار کرد» به توصیف فقر شاه‌زاده می­پردازد.
اندرسون یکی از بزرگترین نویسنده­های داستان کودکان است. همیشه این دغدغه در مورد داستان­های کودک وجود دارد که «نکند داستان اثر بدی روی کودک بگذارد» اندرسون متوجه اثرپذیری شدید کودکان از محیط اطراف بود. به همین جهت در داستان­های خود، حتی در تلخ­ترین صحنه­ها مایه­هایی از امید و زندگی دارد.
داستان «دخترک کبریت‌فروش» که بر محور فقر می­چرخد و پایانش مرگ شخصیت اصلی داستان است به گونه­ای ظریف بیان شده که مخاطب کودک در پایان داستان احساس اندوه و نکبت نمی­کند: «در صبح پرسوز دخترک پیدا شد. گونه­هایش گلگون بود و لبخندی کنج لبش بود. مرده بود. در آخرین شب سالی که گذشته بود از سرما یخ زده بود. آفتاب اولین روز سال نو بر جسدش تابید. دامنش پر از چوب کبریت­های سوخته بود. مردم می­گفتند: تقلا می­کرده خودش را گرم کند. اما کسی نمی­دانست که دخترک چه رویاهای شیرینی دیده، یا او و مادر بزرگش با چه شکوه و جلالی پا به سالی به راستی نو گذاشته بود» بیان امیدوارانه مطالبی به دردناکی فقر یا مرگ سبب می­شود تا مخاطب در کنار استفاده از پندهای داستان احساس کدورت نکند، زندگی را روشن ببیند و بتواند به فردا امید داشته باشد. یکی از بزرگترین هنرهای داستان‌گویی اندرسون همین است؛ فرار از تلخ‌نمایی.

لینک مستقیم
     نظرات     
bache haye faghir ander son ۰۳ بهمن ۱۳۸۶
badak nabod valy ye zare khaste konande bod
hoda ۱۳ مرداد ۱۳۸۷
kheili ghamangiz bood
همه ذرات عالم حرف میزنند ۲۱ دی ۱۳۸۷
داستانهای او ادم رو به دیاری رویایی و زیبا میکشونه


 

طراحی سایت، هاست (هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام