نسخه چاپی ارسال به دوستان


فیروزه جدید


  
بی‌ثباتی و استیصال
علی اصغر کشانی  ۱۳۸۶/۰۶/۲۵
عشق سگی و سینمای ایناریتو

«برای رسیدن به امید، آدم باید فرآیند تلخ، پردرد و سیاهی را طی کند»(1) ایناریتو
  
عشق سگی اولین اثر «الخاندرو گونزالز ایناریتو» کارگردان مکزیکی است. شاید بی‌راه نباشد که عنوان شود ایناریتو یکی از تأثیر‌گذارترین کارگردانان سینمای مکزیک است. دهه اخیر دهه سینمای مکزیک جدید است و دنیا‌ خواهان استعدادهای نو این سینما. فیلمساز 44 ساله مکزیکی از 21 سالگی کار در رادیو را آغاز و سپس آموخته­هایش را در تئاتر تکمیل نمود. موسیقی برای او یکی از جذاب­ترین رویکردها به هنر و دنیای پیرامونش بود و برای فعالیت در کنار ساخت موسیقی متن به یکی از تولید‌کنندگان تلویزیونی نیز تبدیل شد. اما هیچ کدام از این فعالیت­ها ایناریتو را به چهره­ای که امروز شناخته می­شود، تبدیل نکرد. عشق سگی با اسکلت‌بندی و ویژگی­های تکان‌دهنده، استادی ایناریتو را در کارگردانی ثابت کرد و او را از دنیای فیلم‌های تبلیغاتی به قله سینمای دنیا رساند. انقلابی­گری او در روایت تو در توی قصه­ای مهیج از «گیرمو آریاگا» او را به فیلمسازی که سینمای مکزیک را در رأس توجه مهمترین محافل فرهنگی و هنری دنیا بود تبدیل کرد.
او که از مجموعه­ داستانک­های متعددی از زندگی اهالی مکزیک به سه قصه مستحکم رسیده بود با همکاری آریاگا عشق سگی را به جشنواره کن فرستاد و آن‌را نامزد اسکار کرد تا شگفتی­های سینمای دهه نود مکزیک در انتهایی­ترین سال، آن همه را بهت‌زده کند. اهمیت ایناریتو در ادامه دادن سبک فیلمسازی و توسعه سینمایش به صورت تدریجی و عمیق است. 21 گرم (محصول 2003) سه سال پس از موفقیت عشق سگی شاهکار دیگری از او یعنی بابل (محصول 2006) نامزد هفت جایزه اسکار نشان داد ایناریتو و سینمای دنیا مسیر درستی برای کشف و شناساندن این سینما به دنیا طی کرده­اند. کما این‌که در دوران رخوت سینمای جهان و فقر فیلم کالت، سینمای مکزیک و آمریکای لاتین با جوانان و استعدادهایی که دنیا آن‌ها را شناخت خلاء فیلم کالت را پر کرده و عصر طلایی سینمای آمریکای لاتین را می‌توان به همین دهه پر افتخار خلاصه کرد. هر چند ایناریتو با فاصله گرفتن از استقلال خود که در زمان ساخت عشق سگی آن را به دست آورده بود، اندک اندک جذب هالیوود شد، اما نگاه و شیرازه تفکرات او در این دو فیلم قوت خود را از دست نداده است و بیشتر می‌توان گفت صرفاً تحت تأثیر مسائل سیاسی کلان دنیا و رویکردهای پروپاگاندا، خصوصاً در بابل قرار گرفته است.
عشق سگی هم همچون دو اثر واپسین ایناریتو با سه شیوه روایت شد. در 21 گرم زندگی پل و مری و درگیری لقاح و عمل پیوند قلب در کنار زندگی جک که علاقمند به مسیح شده و کماکان رگه­هایی از زندگی سیاه گذشته را با خود یدک می­کشید دیده می­شد و این دو قصه در تلاقی با زندگی کریستین با ویژگی­های همسر و فرزندانش قرار داده شد که او را به دوران پیش از ازدواجش باز می­گرداند. در بابل نیز این خط اصلی قصه به شکلی دیگر و در ابعاد فرا منطقه­ای کشورهایی چون مکزیک، مراکش، آمریکا و ژاپن را درگیر مسأله اصلی خود می­کند. اما تمام این وقایع و خطوط اصلی و فرعی با یک نوع محوریت منسجم به یکدیگر پیوند خورده­اند که نشأت گرفته از دیدگاه و رویکردی است که ایناریتو از همان ابتدا و در عشق سگی آن را تثبیت شده معرفی کرد. در عشق سگی یک زندگی معمولی و به ظاهر ساده زندگی افراد مختلفی را به هم پیوند می­زند. تصادف محور و رویکردی است که در فیلم به روش­های مختلف نشان داده می­شود و فیلم در حالات مختلف و در سکانس­های متفاوت و از زوایه­های گوناگون قصه را روایت کرده و داستان را به قسمت نوع زندگی­های متفاوت بالای شهر - پایین شهر می­برد. در واقع محوریت تصادف و رویکرد حادثه، باعث می‌شود، فیلم به عنوان نقطه مرکزی ماجرا نوعی تقسیم‌بندی زمانی و آغازگرانه به فیلم ببخشد. دنیای آدم­های فیلم با همه مختصات شخصیتی، ملموس و برای شناخت و مجانست با این آدم‌ها نیازی به شناخت ملیت‌شان نداریم. آن‌ها از همان وهله اول قابل باورند؛ از بزه‌کاران و حاشیه‌نشین­هایی که جنگ سگ راه می­اندازند، دار و دسته­های خیابانی تشکیل می‌دهند و به نوعی کارگردان قصد دارد، زندگی بی­خانمانی این آدم‌ها را روایت کند. در کنار این رویکرد، فیلمساز نگاهی به زندگی آدم‌های طبقه متوسط و مرفه نیز دارد؛ هر چند هیچ‌گاه به دام شعار‌گرایی یا سانتی‌مانتالیسم گرفتار نمی­شود. عناصر بصری فیلم تا حدی پرکشش و جذاب ارائه می‌شوند که نمی­توان ویژگی­های فنی آن را نادیده گرفت. تدوین به شدت حساب شده فیلم که در 21 گرم نیز استیون میریون با همان ویژگی­ها به فیلم غنا بخشید، به عنوان مهم‌ترین عنصر انتقال حس واقع‌گرایی و روایت سنجیده استحکام و قوت فیلم را مضاعف کرده است. فضای فیلم که از الگوهای فضای رئال تبعیت می‌کند، در مقایسه با 21 گرم از گرمای بیشتری برخوردار است و شاید این به لوکیشن (مکزیکوسیتی) در مقابل (آمریکا) بازگردد. اما آن‌چه شیرازه اثر را شکل داده و به نوعی مهم‌ترین الگوی اثر به حساب می­آید، نسبت آدم­ها و رویدادها با مؤلفه تقدیر است. در واقع همین ویژگی است که اثر را با تمام امیدواری تلخ و در عین حال پلشت و سیاه و دست نیافتنی جلوه­گر می­نماید. جبرگرایی ایناریتو نه تنها سرنوشت محتوم آدم‌ها را رقم می­زند، بلکه سایه سنگین خود را در همه شئون زندگی اجتماعی آدم‌ها در بر گرفته است. در واقع فیلم این تقدیر را هم محصول عمل پرسوناژها و هم شرایط سیاه و تلخ اجتماعی که آدم‌ها گرفتار آن هستند و به نوعی زندانی بودن آن‌ها در آن اجتناب‌ناپذیر نمایانده است. تیراندازی اتفاقی کودکان در بابل یا تصادف در عشق سگی و سلسله وقایعی که منجر به بازگشت کریستین به زندگی قبلی­اش می­شود یا پل را در سراشیبی بودن و نبودن قرار می­دهد و یا همسرش را در شرایط معلق ماندن و رفتن قرار می­دهد و یا ... همگی تصویرگر آدم­ها و شرایطی است که تقدیر نقش اساسی و مهمی در سرنوشت­شان ایفا می­کند. از عشق­هایی که در مکزیک پس از تصادف رخ می­دهد تا نفرت­هایی که به شکلی موجز ایناریتو آن‌را با تغییر اتمسفر فیلم به مخاطب انتقال می­دهد، همگی در فضای فیلم واقعی­اند. از طرف کارگردان از عنصر خشونت هم به عنوان الگوی درون متنی و هم برون متنی استفاده دقیق و حساب شده­ای کرده و از این عنصر به عنوان یک نوع مختصات تحدیدگر استفاده کرده است.
از طرفی نگاه نافذ ایناریتو به عنصر حادثه را نیز نمی­توان نادیده گرفت. در اصل هسته حرکتی آثارش در همین مبنا استوار شده و گسترش یافته است. گویی تقدیر و حادثه هیچ نوع گریزگاهی برای انسان‌های اثر باقی نگذاشته­اند و انگار خود انسان­ها (این نگاه در بابل بیش از عشق سگی وجود دارد) در تغییر یا ایجاد این حوادث به همان شکلی که دوست دارند اتفاق نمی­افتند. از این رو مکافات و درگیری با این رویداد ناخواسته معلول شرایط پیش آمده است و همین رویداد، باعث درگیر شدن آدم‌ها با یکدیگر و تحت تأثیر قرار دادن آدم‌های اطراف و اجتماع بزرگ پیرامون خود می­شوند. از جمله مهم‌ترین امتیازات فیلم فاصله گرفتن از روایت به شیوه سنتی و در اختیار گذاردن داستان برای فهم و درک مخاطب است. زمان، یکی از اصلی­ترین الگوها برای این شیوه روایتی است. هرچند فیلمسازان دیگری چون تارانیتنو یا آلتمن نیز با استفاده از شگردهای روائی – زمانی به متدهای نویی در ثبت الگوی فیلم­های مدرن و پسامدرن دست زنده­اند؛ اما ایناریتو با امتیاز این مدل و ریخت بصری، انتقال و توزیع اطلاعات را به شکلی تدریجی در اختیار مخاطب قرار داده و از عناصر ابزار فرم به بهترین و در عین حال پیچیده­ترین حالت ممکن استفاده می­کند، تا مخاطب یک لحظه چشم از فیلم برندارد. روش‌های سنتی و کلاسیک روایت همواره برای مخاطب نوعی یکنواختی و تخت بودن را به همراه داشته است. در حالی‌که الگوهای مدرن که از شیوه­های ساختار‌شکن، فاصله گذار و به طور کلی خواص سینمای متفاوت استفاده می­­کند به دنبال ارائه الگوهایی است که با الگوهای کلاسیک سر تعارض و نساختن دارد.
امتیاز ایناریتو در عشق سگی استفاده از گروه حرفه­ای و مثل خود او عاشق سینما هم بوده است. جدای از تدوین و موسیقی و طراحی، فیلم از رودریگو پریه­تو به عنوان فیلمبردار استفاده کرده که به شکل اعجاب‌آوری زمان‌های متمایز و نامربوط به هم به لحاظ توالی استمراری را در یک ساختار پارادوکسیکال نوردهی و رنگ‌آمیزی کرده است و به شکلی حساب شده مختصات رنگ‌ها را خفه و سوخته کرده است. به طوری که در نگاه اول احساس می­شود ایراد از نگاتیوهای مانده در انبار است. اما فیلم تا حدی پیش می­رود که اگر عنصر رنگ و نور آن حذف شود عامل اصلی ارتباط با آدم­ها گسسته به نظر خواهد رسید. این توجه ایناریتو به عناصر قالبی نشان می­دهد که برای او ریختن روایت و قصه در یک فرم حساب شده که قاعدتاً از مؤلفه­های فنی نشأت می­گیرد چقدر برای او حایز اهمیت است.
عشق سگی سرشار از لحظات مرگی و زندگی، رذالت و رستگاری، یقین و ایمان، زندگی متزلزل و مرگ نامتعادل است. در واقع فیلم کشمکشی میان مذهب با تمام المان­های اخذ شده از اخلاقیات و ارزش­های انسانی و شرارت­ها و رذالت­های شیطانی (و نه انسانی) است. به همین خاطر است که مرز این دو موقعیت متضاد که در بستر عاطفه و معصومیت و تا حدودی امید دیده می­شود سرشار از بی­ثباتی و استیصال است و این بخش مهمی از ویژگی سینماگر یاغی مکزیک است.
منابع:
(1)    ماهنامه فیلم، ش 315، ص 51
 
---

لینک مستقیم
     نظرات     

هنوز هیچ نظری ارسال نشده است.

 

طراحی سایت، هاست (هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام